Er wordt momenteel gewerkt aan een nieuwe natuurwet. De conceptversie van deze wet is online geplaatst zodat mensen en organisaties deze kunnen inzien. Ook bestaat de mogelijkheid commentaar te kunnen leveren. Als bioloog ben ik wel benieuwd wat ze allemaal van plan zijn. Doodleuk haal ik die conceptwet van het internet af: een 69 paginatellend document vol zinsconstructies waar alleen een rechtenstudent vrolijk van wordt. Plus een toelichting op die wet van 264 pagina’s in het zelfde jargon.

Deze wet is met veel kritiek ontvangen, tijd voor een rondje langs de criticasters. De algemeen- directeur van Natuurmonumenten merkt op dat soorten als de das, rivierkreeft en vuursalamander buiten de boot vallen met deze wet. Volgens de vogelbescherming gaan de smient en de kolgans het zwaar krijgen. Met de nieuwe wet is het toegestaan om op deze vogels te jagen. 70 % van alle Europese kolganzen en 50 % van alle smienten overwintert hier. Dus Nederland draagt een grote verantwoordelijkheid voor deze soorten. Bovendien gaat het niet goed met de kolgans; de reproductie loopt achteruit. De jacht is met deze nieuwe wet ook overal toegestaan, dus ook in beschermde gebieden. Ook kwetsbare soorten zullen er onder lijden nu hun habitat verstoord wordt door jachtactiviteiten. De Partij voor de Dieren is woest. (Ik heb eigenlijk altijd het idee dat mensen van de partij van de dieren altijd boos/woest/furieus of gefrustreerd zijn maar dat terzijde.) Zij vrezen dat de hobbyjacht nu enorm zal toenemen. Nu mag er alleen nog gejaagd worden op hazen, fazanten, wilde eenden, konijnen en houtduiven. Er worden zeven dieren toegevoegd aan deze lijst: grauwe ganzen, kolganzen, smienten, damherten, reeën, edelherten en wilde zwijnen…

Een belangrijke wijziging in het jagen op algemene soorten ten opzichte van de huidige wetgeving is dat het niet meer ‘nee’ of anders ‘ja, mits’ is. In praktijk betekent dit, dat je op alles mag schieten behalve als je het voorbestaan van de soort daar mee bedreigt. Soorten die Europees beschermd zijn blijven buiten schot. Het komt er op neer dat de Europese wetgeving word gehandhaafd, maar daar blijft het ook bij. Het is werkelijk verbazingwekkend dat er gekozen word voor een minimalistische natuurwet. We doen alleen wat van Europa moet en geen stap verder. De extra bescherming die was aangelegd in de huidige wet wordt bijna compleet weggevaagd. Het is een schande dat er met deze wet ook in beschermde gebieden gejaagd mag worden. Want het verstoren van vogels is alleen verboden als je het voortbestaan van de soort in gevaar brengt. Het verstoren van vogels tijdens het broedseizoen kan zeer nadelige gevolgen hebben voor de populatie.

Het is niet alleen maar kommer en kwel met deze nieuwe wet. Het lijkt mij een goede zaak als het makkelijker wordt om wild te schieten dat overlast veroorzaakt, zolang de soort daar niet onder lijdt. Maar de jacht toestaan ondanks dat de soort niet bedreigd is, gaat te ver. In de Amsterdamse Waterleiding Duinen struikel je over de damherten en ze zorgen voor een hoop overlast in de omgeving. Hetzelfde geldt voor de wilde zwijnen op de Veluwe. Wat ik bijvoorbeeld niet snap is dat de jacht op edelherten wordt geopend. Ik kan me voorstellen dat het af en toe nodig is om de populatie in bedwang te houden, maar meer niet. De jacht moet wel gericht ingezet worden om populatie te beheren en niet dat er in het lukraak maar dieren worden geschoten.

Van mij mogen ze ook actief gaan jagen op nijlgansen. De nijlgans is een exoot die in steeds grotere aantallen in Nederland voorkomt. Laat de jager zich maar op die soort uitleven in plaats van op de kolgans. De kolgans daarin tegen is een ander verhaal; een groot deel van de Europese populatie overwintert hier en als ik de berichtgeving mag geloven gaat het niet goed met de kolgans. Dan is het onverantwoordelijk om deze soort te schieten. De kans bestaat ook dat de nog zeldzamere dwerggans per ongeluk geschoten wordt want die lijkt op het eerste gezicht sterk op kolgans. Zet maar wat meer exoten op de algemene jachtlijst, dan heeft Nederlandse er daadwerkelijk ook wat aan als er gejaagd wordt.

Volgens deze natuurwet kan je ook een vergunning krijgen om op walvissen te jagen. Ik vermoed (hoop) dat zo’n vergunning nooit zal worden afgegeven. Waarom geen verbod op het jagen van walvissen? Er is geen enkele noodzaak om op walvissen te jagen. Het zou een mooi gebaar zijn om de jacht op walvissen te verbieden. En je neemt duidelijk stelling tegen het onacceptabel gedrag van de Noren en Japanners.

De regering wil alleen maar het minimale uitvoeren wat van Europa moet, veel beschermende maatregelen die vorige regeringen hebben genomen worden verwijderd. De jacht op de kolgans en smient is onverantwoordelijk omdat het grootste gedeelte van de Europese populatie in ons land overwintert. Jacht wordt ook toegestaan in beschermde gebieden wat ook stress zal geven aan kwetsbare soorten. Je bent pas in overtreding als je door je gedrag het voortbestaan van een soort in gevaar brengt. Dus ik ben wel benieuwd hoe ze gaan controleren hoe het er met een soort voor staat? Het enige positieve is dat het makelijker wordt om overlast gevende soorten aan te pakken en terug te brengen naar een acceptabel aantal. Ik sluit af met een citaat van Maarten van Rossum (historicus): “Wat een klote kabinet.”

Nu ik de bijzonder interessante cursus ‘Fundamentals in Evolution, Biodiversity and Conservation’ in mijn eerste masterjaar eindelijk heb afgerond, voelde ik in navolging van onze hoofdredacteur Thijs Kabel de hoge nood om eens flink azijn te zeiken wat betreft onze opleiding. Fundamentals is eigenlijk precies wat je aan de naam zou verwachten, we gaan weer terug naar de basis van de biologie. Propedeuseniveau is nog een vrij milde wijze van het beschrijven van deze cursus… Wist je trouwens dat soortnamen bestaan uit een genus en een epitheton en dat Charles Darwin de grondlegger van de evolutietheorie is? Ik weet het na deze cursus in elk geval wel! Na twee dagen was het al duidelijk…acht weken lang herhalen waar we eigenlijk al jaren mee bezig zijn en de cursus is nog verplicht ook.

In de afgelopen weken hebben we vele herhalingscolleges voorbij zien komen waarbij luisteren naar gebrekkig Engels en het bestuderen van de rug van de sprekers de boventoon voerden. Een college geven aan de hand van een compleet uitgeschreven tekst terwijl het publiek niet aangekeken wordt…dat kan ik ook. Niet zo gek eigenlijk dat de collegezaal elke dag weer significant leger werdt. Gelukkig beginnen de colleges in elk geval nog op tijd denk je dan. Maar ook dat was tegen het einde van de cursus teveel gevraagd. De eerste drie dagen van de laatste module respectievelijk 30, 10 en 10 minuten te laat begonnen met college. Ik maar denken dat we niet aan Leids kwartiertje (of half uurtje) deden bij biologie.

Zijn er ook nog lichtpuntjes te bekennen bij deze cursus? Natuurlijk wel! Door deze cursus heb ik ontzettend veel meer zin gekregen in mijn stage, gewoon weer lekker onderzoek doen! En de 12 EC die te halen waren, waren de makkelijkst haalbare die ik in mijn studieloopbaan heb gezien…dat dan weer wel.

Wat heeft meer dan drie jaar biologie studeren mij opgeleverd? Één propedeuse, geweldige studententijd, binnenkort mijn bachelor (werd eens tijd) en twee nieuwe hobby’s. Namelijk fotograferen en vogelen. Een logisch gevolg als je regelmatig met de LBC (Quo Vadis en Sacculina) het veld in trekt. De irritatie word steeds groter als ik niet in staat ben een vogel juist te determineren.

Als de honden ga uitlaten bij mijn ouders hoef ik niet veel moeite te doen om aantal leuke soorten te scoren. In het hoge maaigras verstopt een groep patrijzen zich, een groep staartmezen trekt voorbij, hoog in de boom zingt een geelgors zijn liedje en een buizerd zweeft rustig over. Dit zijn nou niet echt de soorten waardoor doorgewinterde vogelaars nou wild van worden. Waar worden vogelaars dan wel wild van? Griel, scharrelaar, kleine trap, bijeneter, steppekiekendief, slangenarend en de ross’ meeuw bijvoorbeeld. De enige soort die ik hiervan heb waargenomen is de bijeneter in Slowakije( tijdens de Quo Vadis). Zou ik de andere soorten willen scoren dan moet ik er toch vaker op uittrekken. Het meeste heb ik geleerd toen ik op stap was met andere biologen/vogelaars. Dan leer je goed waar je op moet letten en welk kenmerk verraadt met welke soort je te maken hebt.

Het internet kan je ook een handje helpen. Op de website www.waarneming.nl kan iedereen zijn waarnemingen invoeren. Voor zeldzame waarnemingen moet er bewijs aan worden geleverd dat jij daadwerkelijk die vogel hebt waargenomen. Je kan ook de naam van het gebied invoeren die jij van plan bent te bezoeken en dan laat de site weten welke soorten daar aangetroffen zijn.

Terwijl ik deze tekst schrijf hoor ik buiten een bosuil roepen. Nu weet ik het zeker, ik moet er vaker op uitrekken. Er zijn nog genoeg algemene soorten die ik nog nooit heb gezien. Appelvink, zwarte specht, rotgans, zomertortel, kuifmees en de kruisbek. En dat irriteert me mateloos, hoogste tijd om die vogels te vinden.

Lieve jongerejaars biologie, hier spreekt een nostalgicus. Iemand die zijn diplomaatje net binnen had voor de opleiding Biologie verhuisde naar het Sylviusgebouw. Ik vind het Sylvius maar een lelijk en naargeestig onderkomen. Een stoffige atoombunker zonder enige uitstraling. Een dyslecticus kan in de grote letters ‘SYLVIUS’ aan de zijkant een geslachtsziekte zien (om een redactielid vrijelijk te parafraseren). Aldus.
Nee, dan het Van der Klaauwlab aan de Sterrewachtlaan, dat tot twee jaar geleden nog trossen aan biologiestudenten en –docenten huisvestte. Een machtig pand, doordrenkt met sfeer, warmte en herinneringen. Ondanks alles vind ik het nog altijd doodzonde dat die prachtige plek is ingeruild voor die kille vesting waar geen meeuw op durft te flatsen.

Prijs
Tot mijn vreugde las ik laatst dat tijdens de Open Monumentendagen in Leiden dit Van der Klaauw een prijs heeft gewonnen. Via een publiekelijke stemming werd het lab tot ‘Jong Monument 2011′ verkozen. Hopelijk is de prijs een duwtje in de rug voor mijn geliefde oude faculteit, want ze is in verval. De bakstenen toren is momenteel, ondanks aandringen van de Stichting Industrieel Erfgoed Leiden, geen echt monument. Momenteel wordt ze bewoond door anti-krakers en jonge ondernemers, maar als het aan de gemeente, nota bene medeorganisator van de verkiezing, ligt wordt het pand vandaag nog gesloopt. Ze staat op kostbare grond en de wethouders zouden daar maar al te graag een slaatje uit willen slaan, via dure appartementen.
En dat terwijl de rest van de Sterrewachtlaan prima wordt opgeknapt. De Sterrenwacht is grondig gerestaureerd (om –godbetert- te gaan dienen als rechtenfaculteit, maar dat is een ander verhaal). De Hortus botanicus krijgt een flinke lap grond erbij, een zeer positieve ontwikkeling. Ondertussen staat het Van der Klaauw een beetje te verpieteren en te wachten op de sloopkogel. Zuur, maar het zij zo.

Van oud naar ouder
Een paar dagen geleden ontmoette ik een oudere heer, van net na de pensioengerechtigde leeftijd. Hij bleek biologie gestudeerd te hebben, hier in Leiden, in de jaren ’50. Tijdens zijn studie is dat o zo mooie Van Der Klaauwlab afgebouwd en in gebruik genomen. Dat horende kon ik een lichte twinkeling in de ogen moeilijk onderdrukken. Zijn blik was dof en stoïcijns. “Jammer dat de vorige faculteit plaats moest maken voor zulk een lelijk gebouw”, vond hij.
Ach ja. Verandering, het blijft iets betrekkelijks.

De reuzenpanda (Ailuropoda melanoleuca) wordt regelmatig door biologiestudenten te Leiden uitgescholden voor evolutionaire faalhaas. Ook ondergetekende heeft zich regelmatig uitgelaten over het feit dat de reuzenpanda een bijzonder stom beest is. Voor degene die niet bekend zijn met de panda bash, dit zijn twee hoofdargumenten. Ten eerste zijn panda’s nauwelijks seksueel actief, ten tweede eten ze bamboe terwijl ze in het bezit zijn van een spijsverteringsstelsel dat bedoeld is voor een carnivoor. Ze kunnen dus niet zelf cellulose afbreken. Daarvoor hebben ze de hulp van bacteriën nodig.

Je begint je dan echt af te vragen waarom de panda het toch zo lang heeft weten vol te houden. Dat komt waarschijnlijk omdat deze strategieën goed hebben gewerkt tot de mens in beeld kwam. Blijkbaar was het voordelig voor een panda om zich langzaam voort te planten in plaats van zich als een konijn te gedragen. Is meer nageslacht altijd beter? Het antwoord is nee. Een panda moet enorme hoeveelheden bamboe eten om aan zijn energiebehoefte te voldoen en dat betekent elke panda een flink leefgebied nodig heeft. Plus, het ideale leefgebied bevat meerdere soorten bamboe, dat is nodig omdat bamboe na een x aantal jaar tegelijkertijd in bloei gaat en dan afsterft. Komt er maar één soort in het leefgebied dan is de panda de spreekwoordelijke Sjaak. Zelfs voor intrede van de mens was de hoeveelheid bamboe een beperkende factor. Dat betekent dat veel panda’s in een beperkt gebied niet zo geslaagd is.

Waarom zou je bamboe eten als je ook omnivoor kan zijn? Dit is eigenlijk een discussie van specialist of generalist. Beiden strategieën hebben voor- en nadelen. Als generalist is er altijd wel wat te halen, maar je hebt wel veel last van competitie met specialisten. Voor een specialist is het goed vertoeven als er niks aan de hand is, maar als jouw voedselbron wegvalt dan hang je toch echt. Voor de reuzenpanda is het spijtig dat zijn habitat verdwijnt en dat komt extra hard aan als specialist. Ik weet donders goed dat niet elke evolutionaire oplossing werkt en dat sommige soorten op een dood spoor belanden. Maar het concept reuzenpanda heeft potentie zolang er genoeg bamboebossen zijn met veel verschillende soorten bamboe.

Te Leiden, 2011, was er geen sprake van 29 of 30 september, of 1 dan wel 2 oktober. Nee. Het was vijf dagen lang 3 oktober. Vijf dagen lang laveloos als een bal en aan de lal wezen. Vijf dagen lang penetrante pislucht in elke gerespecteerde steeg in het centrum. Vijf dagen lang tonnen aan vreetresten van haring en wittebrood en wat al niet meer die massale meeuwenmigratie mede mogelijk maken, alle haatcampagnes ten spijt. Vijf dagen lang puberende testosteronbommen die messteken richting vijandige concurrenten afwisselen met tongsteken richting gewillige kermisbimbo’s. En vijf dagen lang Barry Badpak.

Hemel en hel
Dit ziet eruit als het unieke geval waarbij het christendom, jodendom en de islam het roerend met elkaar eens zijn: dit moet een teken van God zijn, een voorproefje van de Apocalyps die ons in 2012 te wachten staat. De hel op aarde. En dat is wat waard.
Maar dit is vooral vijf dagen hemels geweest voor de gedragsbioloog. Niet om al die jubelende meeuwen te observeren. Welnee. Dit is een schitterende mogelijkheid geweest om de mens, in zijn meest dierlijke staat, gade te slaan. Want dat wordt wel duidelijk na een nachtelijke slenterpartij over het kermisterrein of na het bijwonen van Barry Badpak live in concert bij de Hut van Ome Henne: het Leids Ontzet maakt de beest in de Leidenaar los. Wat zullen die Spanjaarden niet gedacht hebben.

Bronstig @ de botsauto’s
Een fraai voorbeeld is de aloude attractie die we kennen als ‘botsautootjes’. Sprekende patronen van territoriumdrift en paringsrituelen passeren de revue. De jonge mannetjes dagen elkaar uit, als hitsige hertenbokken met een vers gewei, om in de neonverlichte weide de karretjes tegen elkaar aan te laten kletteren. In groepjes staan de bronstige hindes, plamuurlagen dik opgetut en reikhalzend smachtend naar de winnaar, aan de rand van de baan het schouwspel te overzien. De triomfator mag zijn zojuist gewonnen schare nogmaals zijn mannelijkheid bewijzen in de ballengooitent of bij de kop van Jut. De verliezer druipt op zijn beurt af richting de carrousel of het reuzenrad, voor een eenzame omloop.

Evenhoevige reliëfs
Nog even over die dertienjarige meisjes die bij die attracties hangen. Sloeries zijn het. Niet nor-maal. En dan baart Barry Badpak zijn hit me zorgen. ‘Kamelenteen’. Voor wie niet weet wat dat is; wanneer de vagina door de bovenkleding heen zichtbaar is, tekent zich een evenhoevig reliëf af: cameltoe.
Die sloeries (niet nor-maal) zijn niet alleen geil, ze zijn ook aandachtsgeil. Causaal verbandje zal het zijn. Dit uitte zich al in overdadige oogschaduw, navelpiercings en rokjes tot aan dijhoogte. Maar als zo’n adolescente botsautoprins dan ook nog eens gaat schreeuwen ‘waar ga je heen met je kamelenteen?’ ga je wanhopige tieners krijgen die hopen dat hun labia ver genoeg zijn ontwikkeld om iets te showen op straat na de hutspot. Zorgelijk.
Ik had niet echt te behoefte om mijn theorie te staven, maar ik zou Barry toch graag op zijn verantwoordelijkheid willen wijzen. Aan de andere kant; zolang het vijf dagen 3 oktober is, wie ben ik dan om te oordelen over zulk animalistisch voortplantingsgedrag? Vijf dagen lang als een bal en aan de lal, vijf dagen lang een ethologische proeftuin.

Een regelmatig terugkerend fenomeen in mijn columns is dat ik regelmatig kritiek uit op de opleiding Biologie. Zeuren en azijn pissen is niet moeilijk, dat kan iedereen. Ik studeer nu al bijna drie jaar biologie, ik heb een hoop geleerd in die tijd. Maar ik miste toch een aantal dingen in mijn Bachelor die naar mijn mening mij tot een betere bioloog hadden kunnen maken. Deze column slaat vooral op de biodiversiteitsrichting; over de moleculaire kant zal ik geen uitspraken doen.

Ten eerste: communicatie. Wij kregen allemaal in ons tweede LPC (leren presteren en communiceren) in onze strot geduwd en braaf werkten wij ook die cursus af. Dan zou je verwachten dat heel de organisatie ook die vaardigheden beheerst. Ik heb regelmatig mee gemaakt dat er in verschillende cursussen te veel stil gestaan wordt bij dingen die al eerder uitgebreid aanbod zijn gekomen. Of dan wordt de opmerking gemaakt: laat het maar weten als jullie dit al bij een andere cursus heb gehad. Als een gastdocent/gastspreker dit zegt is dit prima, maar je zou toch verwachten dat de vaste staf weet wie wat doceert. Hoe moeilijk is het nou om met elkaar om de tafel te gaan zitten en te bespreken wie wat gaat behandelen.

Er moet meer aandacht besteed worden aan de Nederlandse biodiversiteit met name die van de fauna. Ik zou graag een beter beeld willen hebben van de Nederlandse biodiversiteit. Wat voor soorten mag je Nederland verwachten? Welke soorten tref je daadwerkelijk aan? Waarom komen sommige soorten niet meer voor in Nederland? Wat voor soort zoetwatervissen tref je aan in Nederland? Waarom word er geen aandacht besteed aan het enige Nederlands endemisch zoogdier; een ondersoort van de Noordse Woelmuis (Microtus oeconomus arenicola)? Dat soort vragen houden mij bezig. Bovendien is het geweldig om het veld in te trekken om dieren te observeren, planten zoeken en ervaring op te doen met veldwerk.

Als je een beetje mazzel hebt krijg je tijdens de bachelor ongeveer 3 of 4 colleges over geologie, heb je pech dan krijg je er geen. Hoe belangrijk is geologie voor biologen? Charles Darwin was een geoloog, I rest my case. Als je onderzoek doet naar biodiversiteit, soortsvorming en fossielen is kennis van geologie verschrikkelijk belangrijk om zinnige uitspraken te kunnen doen. Geologie is een studie op zich, maar een cursus geologie zou een verrijking zijn van het curriculum.

Tenslotte wil ik nog wat kwijt over de Leidse biologie masters. Wat mij opvalt is dat een groot aantal biologen constateert dat de biologie Masters in Leiden nou niet echt geweldig zijn en dat ze toch liever een master zouden volgen met meer inhoud. Maar daar blijft het eigenlijk bij. Ze zijn net een stel konijnen die in een felle lamp kijken, die blijven ook stil staan en laten het maar over zich heen komen. Het probleem zit voornamelijk in de Mastercursussen. Het zijn er weinig, de cursusomschrijvingen beloven niet veel goeds, huidige Masterstudenten beamen dat het in wezen herhaling is van Bachelorstof, en als plus is er een stortvloed aan ideeën voor stages. Het idee achter een Master doen is dat je specialiseert in een richting. Wat zijn nou de sterkste groepen aan de “biodiversiteit” in leiden : gedrag, plantecologie, zoölogie en NCB Naturalis. Dus in theorie zou je gedragsbiologen, plantecologen, zoologen en taxonomen kunnen opleiden. Áls elk van die instituten gerichte cursussen zou aanbieden. Dan heb je toch vier prachtige specialisaties?

Ik weet heus wel dat een hoop dingen financieel niet mogelijk zijn of dat het toch nooit door de bureaucratische molen heen komt. Maar het is nooit verkeerd om te brainstormen en kritisch na te denken over hoe dingen beter kunnen.

Als bioloog probeer je steeds maar de natuur te begrijpen. De één kijkt naar het molecuul, de ander naar hele ecosystemen. Maar binnen de afdeling evolutie is nu een zeer interessante ontwikkeling gezien, die niets onderdoet voor ander wereldnieuws.

Na vele pogingen van moeder natuur om zich aan te passen aan de stadsomgeving die wij mensen creëren, is nu eindelijk het overwicht weer bij moeder natuur. Een volledig nieuwe soort is ontstaan, niet zomaar in de stad, maar bestaande uit “de stad”! Trafficosaurus luminoso, zoals deze majestueuze soort gedoopt is, heeft een kleine populatie gesticht op de rotonde bij het LUMC/FSW. Volledig opgebouwd uit lantarenpalen, wegwijzerpalen en andere stadseigen materialen, heeft een gezinnetje zich gevestigd midden tussen het drukke verkeer van Leiden.

Vele biologen hebben al geprobeerd te achterhalen wat de eetgewoontes, oorsprong en andere biologisch relevante feiten zijn van deze mysterieuze soort. Onlangs ontsprong er licht uit de koppen van deze perfecte mix van stad en natuur, het is wachten op een tweede gebeurtenis. Ook uit het buitenland ontstaat er nu interesse met onderzoekers uit Brazilië en Engeland.

Een alumni van de studie Biologie en oud LBC’er Drs. Merijn Tinga wist ons meer te vertellen over deze dieren. Drs. Tinga:” Het ongebruikelijke oplichten van de koppen verwachten wij op 25 juni weer te aanschouwen. Dit fenomeen had eigenlijk al lang gemeengoed kunnen zijn. De wethouder cultuur van Leiden drukt zijn kop in het zand en negeert de Trafficosaurus, hopend dat ze spontaan verder migreren.”

Allen die het verblijf van Trafficosaurus luminoso niet geëindigd willen zien, wordt verzocht op https://www.facebook.com/trafficosaurus contact te maken met het beest, dat verrassend goed is in sociale media (verantwoordelijk gen wordt nog gezocht). Ook kan er sinds kort snail mail worden gebracht bij de familie.

Laat de Trafficosaurus luminoso niet verdwijnen, zoals zo velen andere soorten!
Voor meer informatie, zie http://www.merijntinga.nl of mail naar merijntinga@hotmail.com.